Şikayetler Nelerdir?
Çoğunlukla alt karın bölgesinde, yumurtalık ve tüplerde, bağırsak, diyafram, sinirler ve göğüs boşluğu dahil olmak üzere birçok bölgede ortaya çıkabilir. Endometriozis yaygın ve iyi huylu bir hastalık olmakla birlikte, endometriozis sonucu oluşan hücresel değişiklikler şu belirtilere yol açabilir:
- Ağrılı adet ve ağrı kesicilere cevap vermeyen adet dönemi ağrıları
- Cinsel birliktelik sırasında ağrı
- Sürekli kasık ağrısı
- Dışkılama ya da idrar yaparken ağrı
- İshal-kabızlık atakları
- Arka bacak-bel ağrısı ve kronik yorgunluk
- Çocuk sahibi olamama
- Daha nadiren kanlı kusma ve sağ omuz ağrısı
Bu belirtilerin şiddeti kişiden kişiye farklılıklar gösterebilirken özellikle adet döneminde kötüleşebilirler.
Nasıl Oluşur?
Bu konu henüz net olmasa da çikolata kisti hastalığında rahim iç zarına ait hücreler tüplerden geçerek karın içinde bulunan organlar üzerine yerleşir. Çoğu kadında bu hücreler vücuttan uzaklaştırılabilirken endometriozisi olan hastalarda bu mekanizmada bir bozukluk olduğu düşünülmektedir.
Bu teori dışında doğumdan itibaren var olan hücrelerin zamanla çikolata kistlerine de farklılaştığı düşünülmektedir. Burada gerçekleşen hücresel farklılaşmalar sonucu yumurtalıklarda kan ürünlerini içeren çikolata renginde kistler ve diğer organlarda sert nodül adı verilen oluşumlar meydana gelir.
Kaç Tipi Vardır?
Endometriozis lezyonları karın iç zarını tutan yüzeyel ya da bağırsak, idrar boruları, mesane, rahim bağlarını tutan derin yerleşimli olarak kategorize edilebilir. Bunun dışında tutulan organ ve hastalığın büyüklüğüne göre hafif, orta ve şiddetli olmak üzere 4 evreye de ayrılabilir.
- Yumurtalıkta çikolata kisti (endometrioma): Yumurtalık içinde rahim iç zarına ait hücrelerin yerleşimi ile oluşur, koyu kahverengi bir kist içeriği mevcuttur. İki taraflı olabilir.
- Derin (ileri evre) endometriozis: Sıklıkla karın iç zarı, rahmi tutan bağlar, bağırsaklar, mesane, sinirler, idrar boruları, diyafram, akciğer ve vajina gibi diğer pelvik organlar da tutulmuştur.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Artmış endometriozis riski ile ilişkili faktörler: doğum yapmamış olmak, erken adet yaşı, geç menopoza girme, adetler arası kısa süre, doğumsal organ bozuklukları, ailede endometriozis olması, uzun boy, yüksek trans doymamış yağ tüketimi ve endüstriyel bölgede yaşama.
Tanı Nasıl Konur?
Muayene bulguları: Vajinal muayenede hassasiyet, nodüllerin ele gelmesi, nadiren rahim ağzı veya vajinal dokuda endometriozis tutulumunun görüntülenmesidir. Bu bulguların olmaması hastalığın olmadığını göstermez.
Kan testi: Endometriozis için kesin tanı koydurabilecek bir laboratuvar testi yoktur. Serum CA 125 değeri yükselebilir, ancak her hastadan istenmesi önerilmez.
Radyolojik testler: Çikolata kisti tanısında çoğunlukla vajinal ya da abdominal ultrason yeterlidir. Bazı olgularda alt batın kontrastlı MR da tanıda kullanılabilir.
Tedavi Seçenekleri
Ağrı Kesiciler
Özellikle adet döneminde ağrı şikayeti ön planda olan hastalarda tercih edilebilir. Endometriozis tedavisinde sadece şikayetlerin baskılanmasına yönelik kullanılabilir, kesin tedavide yeri yoktur.
Progesteron İçeren İlaçlar
Ağrı şikayeti ön planda olan hastalarda kullanılabilir, ağrıları kısmen azaltabilir. Rahim tutulumu olan hastalarda progesteron salgılayan rahim içi spiraller kullanılabilir.
Doğum Kontrol Hapları
Progesteron tedavisi sırasında adet düzensizlikleri olan ya da ağrı şikayetleri olan çikolata kisti hastalarına doğum kontrol haplarının ara vermeden kullanımı önerilebilir.
GnRH Türevleri (Geçici Menopoz İğneleri)
Bu ilaçlar östrojen hormonu düzeylerini baskılayarak hastalarda geçici menopozal bir durum oluşturur. İlaçlar bırakıldıktan sonra bu durum ortadan kalkar. Kemik erimesi riski nedeni ile 6 ay üzeri kullanımları önerilmemektedir.
Laparoskopik Cerrahi
Laparoskopi karın cildine yapılan 3-4 küçük kesi ile cerrahi aletler kullanılarak karın içerisinin görüntülenmesi ve gerekli durumlarda çikolata kisti odaklarının çıkarılması yöntemidir. Özellikle ilaç tedavisine yanıt vermeyen, günlük hayat kalitesini bozan pelvik ağrının devamı, büyük boyutlu şüpheli görünümlü yumurtalık kistlerinin olması, bağırsak ve mesane tutulumu olması, idrar borularının tutularak böbrek kaybı riskinin olması, akciğer tutulumu, sinir tutulumu durumlarında cerrahi tedavi gerektirir.
Laparoskopik tedavinin başarısı kitle boyutuna, iki yumurtalığı ve rahmi tutmasına, cerrahinin eksiksiz yapılmasına ve cerrahın deneyimine bağlıdır.
Çikolata Kisti ve Yumurtalık Rezervi
Ergenlik dönemindeki kız çocuklarında yaklaşık 400.000 adet yumurta bulunmaktadır. Yaş ilerledikçe yumurta havuzu azalmaya başlar. Çikolata kisti gibi hastalıklar bu rezervin azalma süresini hızlandırır. Ayrıca mevcut yumurtaların kalitesini bozduğuna dair veriler de bulunmaktadır.
Yumurta rezervini belirlemede adetin 3. günü yapılan FSH testi, ultrason ile yumurta sayımı ya da kanda AMH testi kullanılır.
Çikolata Kisti ve Çocuk İstemi
Çikolata kisti olan kadınlarda infertilite (kısırlık) oranları yaklaşık %30-40'lardadır. Bunun nedenleri arasında karın içerisinde ya da tüplerde olan yapışıklıklar, yumurta rezervinin azalması, yumurta kalitesinin azalması, kistten salınan sıvıların bebeğin yerleşmesi için uygun ortamı bozması, yumurtanın spermle birleşiminin engellenmesi ve bebeğin rahim içerisine tutunmasının engellenmesi sayılabilir.
Özellikle iki taraflı kisti olan, daha önce yumurtalık cerrahisi geçirmiş, 35 yaşından büyük, yumurtalık rezerv testleri düşük olan hastaların çocuk istemeleri durumunda ameliyattan önce mutlaka yumurta ya da embriyo dondurma seçeneklerini düşünmeleri gerekmektedir.
Gebelik Sırasında Endometriozis
Hamilelik sırasında endometriozis lezyonları değişen hormonal ortama yanıt olarak bazen kaybolabilir. Ancak bu durum lezyonları tamamen baskılamaz. Çikolata kisti varken gebelik olması durumunda düşükler, gebelik zehirlenmesi, erken doğum, bebek eşinin (plasenta) yapışmasında bozukluklar nadir de olsa görülebilir.
Çikolata Kisti ve Kanser
Çikolata kisti nadir de olsa kanserler ile ilişkili olabilir ancak genel risk düşük görünmektedir. Yapılan bir çalışmaya göre bu risk genel toplumda %2.56 gibi görünmekte, özellikle 40 yaşından önce bu risk daha az iken (%1) 40 yaş üstü hastalarda bu risk biraz daha fazla olabilmektedir.
Tüm Uzmanlıklar